GOGBOT en Atompunk  

20 jaar na de val van de muur lijkt de cultuur van het modernisme uit de periode van het atoomtijdperk een stuk geschiedenis wat ver achter ons ligt. In onze huidige samenleving waarin sprake is van een snel om zich heen grijpende digitale revolte, lijkt die periode een stuk historie wat in de canon kan worden bijgezet naast blokken als bijvoorbeeld de Renaissance of de Romantiek. Toch zullen we ook het nabije verleden moeten begrijpen om de toekomst in te kunnen gaan.

Het blijft daarbij intrigerend om te zien hoe zo kort na de Tweede Wereldoorlog de samenleving zich optimistisch instelde naar aanleiding van de ontwikkelingen van de technologie. De World Expo van 1958 in Brussel, met haar icoon het Atomium, was voor Europa de officiële start in het atoomtijdperk. In de paviljoens van de USA en de Sovjet-Unie op deze World Expo was zichtbaar hoe de Koude Oorlog werd aangegaan door te wedijveren om technologische superioriteit. De Sovjets demonstreerden midden in hun paviljoen de Spoetnik, de eerste satelliet die in 1957 in een baan om de aarde vloog, terwijl de Amerikanen in hun paviljoen de American Way of life propageerden, met voor ieder huishouden een glimmende wasmachine, koelkast en televisietoestel.

De inzet van deze confrontatie was de toekomst van de mensheid, volgens de ideologieën van het communisme en het kapitalisme. Waren deze futuristische visies bedoeld als uitzicht op een toekomstig Utopia, de Koude Oorlog kende door de wapenwedloop ook de nachtmerrie van een nucleaire Holocaust, en het einde van onze planeet door vervuiling en over-industrialisatie. Deze tegenstelling is kenmerkend voor het Atoomtijdperk, en is bijvoorbeeld treffend weergegeven in ‘Dome over Manhattan’ een fotomontage uit 1962 van Buckminster Fuller. Hierin gaan utopia en dystopia zelfs samen onder de overkapping van een stukje New York, wat niet alleen de utopische mogelijkheid van een klimaat gecontroleerde eco-city symboliseerde, maar ook de potentie van een shelter tegen de fall-out, als gevolg van een nucleaire oorlog.

Deze tegenstelling tussen Utopia en Dystopia zien we terug in vele aspecten van het dagelijkse leven in het atoomtijdperk. Design speelt hierin een belangrijke rol, als propaganda competitie op het gebied van architectuur en stadsplanning maar ook als vormgeving van high-technology en gebruiksvoorwerpen uit de directe omgeving. Tijdens het GOGBOT festival is een selectie uit de unieke DDR-design verzameling van de Berlijnse cultuurjournalist en designcurator Günther Höhne tentoongesteld.

GOGBOT festival toont diverse invalshoeken op een culturele periode waarbij in 1947 beide wereldmachten in staat waren elkaar met atoomwapens te vernietigen en waarbij 20 jaar later mensen op de maan rondliepen. Vanuit de kunst en cinema werd destijds kritisch gekeken naar het Amerikaanse militaire en culturele imperialisme, zoals door Robert Rauschenberg in het Amerikaanse paviljoen op de Biënnale van Venetië in 1964. Eind jaren zestig stond een jonge generatie op die protesteerde tegen de oorlog in Vietnam en de vervuiling van het milieu. De welvaart in het westen bood jongeren in die tijd de mogelijkheid tot Drop-Out, en werden in de ‘counterculture’ communes opgericht in de woestijn van California en New Mexico. Ook werden graffiti’s aangebracht op de muren van de Sorbonne Universiteit in Parijs. De Italiaanse kunstenaar Mario Merz zocht met zijn archetypische iglovormen een schuilplaats voor een wereld zonder privé bezit..niet voor niets staan op het Oude Marktplein tijdens GOGBOT diverse van deze iglovormen opgesteld voor expositie.

Daarbij is in het gehele GOGBOT festival opvallend veel aandacht voor kunst afkomstig uit de stad Berlijn. Ook na de val van de muur blijft Berlijn een permanente hotspot in Europa. Kunstenaars uit heel Duitsland en uit geheel Europa trekken naar Berlijn, zoals de Deen Jacob Kirkegaard, tijdens GOGBOT in Enschede met een installatie over Tsjernobyl, of de Engelse kunstenaar Frank Barnes van Robocross met een drummende robot die o.a. Blizkrieg Bop van The Ramones perfect naspeelt. Voor het muziekprogramma zijn Alec Empire van Atari Teenage Riot en ook het vernieuwende JazZstepPa afgereisd naar Enschede. Ook verder naar het Oosten is onderzoek verricht naar Atompunk. Na een samenwerking met het Russisch Internationaal Filmfestival, zijn in Moskou en St Petersburg Atompunk presentaties voorbereid met Russische kunstenaars als Katia Pugach en het collectief the Neverporn Community.

Om het wereldwijd nieuwe concept Atompunk te ontwikkelen, is er in cyberspace sinds december 2008 een Atompunk mailinglist opgezet, aangezwengeld door PLANETART en WIRED editor en blogger Bruce Sterling. De postings van Adam Rothstein, Michael Doyle en vele anderen zijn een onuitputtelijke inspiratiebron geweest bij het ontwikkelen van het tentoonstellingsprogramma voor GOGBOT 09. Ook de serie workshops, filmvertoningen, presentaties en events over Googie architectuur en 50s cult comix in het PLANETART Medialab in Amsterdam in het voormalige Volkskrantgebouw vanaf februari hebben hiertoe bijgedragen. Mede dankzij deze voortrajecten is een concept ontwikkeld voor een festival dat in staat blijkt om diverse fondsen en overheden te overtuigen om ondersteuning te verlenen, waardoor GOGBOT nog meer dan andere jaren een festival is geworden dat zich op diverse fronten onderscheidt.

Met een uniek concept, om actuele crossmediale hedendaagse kunst te presenteren in de openbare ruimte van een stadscentrum, dat doorgaans voor een breed publiek wordt gebruikt voor amusement en ontspanning brengt GOGBOT een kunstprogramma waarbij het publiek wordt uitgedaagd om te participeren in het Atompunk thema met o.a. workshops , interactieve installaties en speelse gamehacks. Een festival dat zich onderscheidt met een tentoonstellingsprogramma van spraakmakende en internationale kwaliteit en dat daarnaast met de jaarlijkse Youngblood Award voor Nederlandse kunstacademie graduates een stimulerend platform biedt voor jong talent.

Kees de Groot,   september 2009.

GOGBOT and Atompunk

20 years after the fall of the Berlin Wall the cultural era of mid-century modernism from the atom era seems a part of history long gone. In our current society with its fast spreading digital revolt, we have to look to the past to understand the future.

It is still intriguing to see how so shortly after the Second World War society established itself so optimistically based on the developments of technology. The World Expo 1958 in Brussels, with its icon the Atomium, was Europe's official launch in the atomic age. In the pavilions of the USA and the Soviet Union on this World Expo was visible how the Cold War was made to compete for technological superiority. The Soviets presented in the centre of their pavilion the Sputnik, the world’s first satellite to fly in orbit around the earth in 1957. The Americans promoted in their pavilion the American Way of Life, with a shiny washing machine, a refrigerator and a television in every household.

At stake in this confrontation was the future of mankind, according to the ideologies of communism and capitalism. These futuristic visions were meant to be an utopia, however the arms race implied the potential nuclear holocaust, and also the end of our planet by over-industrialization and pollution. This paradox is characteristic for the atom age and is strikingly shown in the photomontage from 1962 by Buckminster Fuller. Here we have utopia and dystopia under one roof covering a part of New York, not only in a futuristically climate controlled eco-city, but also as a shelter for fall-out of nuclear war.

This contradiction between utopia and dystopia we encounter in many aspects of daily life in the atom era. Design plays an important role as propaganda competition in the field of architecture and urban design as well as high-technology and objects from the immediate vicinity. During the GOGBOT festival a unique selection of DDR-design from the collection of the Berlin culture journalist and design curator Günther Höhne will be exhibited.

GOGBOT festival offers various perspectives on a cultural period, in 1947 with two world powers in a position to annihilate each other with nuclear weapons while 20 years later people walked on the moon.

From art and cinema,  a critical attitude developed towards American political and military imperialism. Like the one of Robert Rauschenberg exhibition in the American pavilion at the Venice Biennale in 1963. At the end of the sixties a new generation rose and protested against the war in Vietnam and pollution of the environment. Growing prosperity In the West offered young people the possibility to Drop Out. Counterculture communes were set up in the deserts of California and New Mexico. The Italian artist Mario Merz searched his igloo archetypal forms as shelter for a world without private property .. made visible on the Old Market Square during GOGBOT various forms of this igloo for will be installed for exhibition.

During the GOGBOT festival, art from Berlin has an important place too. Even after the fall of the Berlin Wall this city is a permanent hotspot in Europe today. Artists from Germany and all over Europe come to Berlin, like the Dane Jacob Kirkegaard, who will present his Chernobyl installation in Enschede. Also the spectacular robotics of the Berlin based artist Frank Barnes are present, with his drumming robot, playing songs like Blitzkrieg Bop by the Ramones. For the GOGBOT music program Alec Empire and JazZstepPa will move west to Enschede. After a cooperation with the Russian International Film Festival, special presentations have been prepared with Russian artists like Katia Pugach and the Neverporn Community in Moscow and St Petersburg.

Since December 2008 the worldwide new theme of Atompunk has been developed at the Atompunk mailinglist, fueled by PLANETART and Bruce Sterling. Postings by Adam Rothstein, Michael Doyle and many others have been an inexhaustible source of inspiration for developing the exhibition program of GOGBOT 09. Also the series of workshops, presentations and events in the PLANETART Medialab in Amsterdam have contributed in this development. Thanks to these courses and the support from fundings and city (Amsterdam and Enschede) and region this year’s GOGBOT is able to be more distinctive than ever. With an unique concept of presenting innovative cross media art in public space of the city centre, it challenges the audience to participate in the Atompunk theme with workshops, interactive installations and playful gamehacks. A festival which is distinctive in its performance and exhibition program of high-profile and international quality, in addition the annual Youngblood Award for Dutch academy graduates, is offering to be a stimulating podium for young talent.  

Kees de Groot,  September 2009.